چكيده‌اي از كتاب زيارت و زيارتنامه

نوشتة استاد حيدر علي قلمداران

این کتاب بخشی از مجموعه‌ی پنج قسمتي«راه نجات از شر غلات» است که در سالهاي پنجاه تا پنجاه و چهار شمسي (مطابق با 1975 ميلادي) نوشته شده و مباحث ذيل را شامل می‌شود: علم غيب, امامت, بحث در ولايت و حقيقت آن، بحث در شفاعت, بحث در غلو و غاليان, و بحث در حقيقت زيارت و تعمير مقابر, که به نام زيارت و زيارتنامه منتشر شد.

آقاي قلمداران (رحمت لله عليه) در مقدمه‌ي اين كتاب ميفرمايد:

((در کتاب "راه نجات از شر غلاة" پنج بحث به ميان آورده‌ايم که يک بحث آن موضوع زيارت است, زيرا غاليان اين زمان در ادعاي خود به ولايت تکوينی و تصرف چهارده معصوم به ملکوت زمين و آسمان به پاره‌ای از فقرات زيارتنامه‌ها تمسک جسته‌اند چون فقره: "السلام عليک يا عين الله الناظره و يده الباسطه" و امثال آن؛ از اين رو ناچاريم که در اصل مسألة "زيارت" و مشروعيت آن به طريق علمی به بحث و تحقيق بپردازيم:)).

آنگاه مؤلف گفت: ((مسلم است که زيارت بدين کيفيت در دين مقدس اسلام حقيقتي ندارد و قطعاً از احکام "ما أنزل به الکتاب و أرسل به الرسول" نيست و هيچ پيغمبري در شريعت خود حکمي براي زيارت نيآورده و در هيچ دينی از اديان الهيّه, عبادتي به عنوان زيارت قبور تشريع نشده‌است، شاهد اين مطلب کتب موجوده آسماني و عدم وجود قبور انبيايِ بيشمار الهي و اولاد آنان است. و کتاب مجيد نيز نه تنها هيچ آيه و اشاره‌اي بدين عمل ندارد بلکه به صراحت و اگر نه به کنايه از اين عمل مذمّت شده‌است چنانکه می‌فرمايد: «أَلهَاكُمُ التَّكَاثُرُ (1) حَتَّى زُرْتُمُ المَقَابِرَ (2) كَلا سَوْفَ تَعْلَمُونَ (3) ثُمَّ كَلا سَوْفَ تَعْلَمُونَ»  يعني "شما را تفاخر و فزونی جوئی تا آن حد مشغول و واله کرده‌است که قبرستانها را زيارت کنيد، نه چنين است که به زودی خواهيد دانست. آری به زودی خواهيد دانست".

سپس افزود كه: ((اگر روزی هم زيارت مرقد اولياء براي رضای خدا بوده باری امروز اکثراً برای اعمالی است كه مورد نهی شرع و سبب ملامت و مذمت خدای اکبر و موجب حسرت و ندامت در روز محشر است، زيرا چنانکه گفتيم در کتاب خدا زيارت از ابتدای بعثت حضرت ختمی مرتبت صلى الله عليه وآله وسلم مورد نفرت وکراهت شريعت بوده‌است. چنانکه فقره‌ي متواتره‌ي «إني نهيتكم عن زيارة القبور» بر اين مدعی دليلي روشن و برهاني متقن است. و اگر جملة بعد از آن مورد استناد مدَّعَي قرار گيرد كه مقام رسالت پس از نهي امر بعد الحظر فرموده‌است كه: "ألا فَزُورُوهَا فَإِنَّهَا تُذَكِّرُكُم الآخِرَةَ (الموت) = اكنون قبرستانها را زيارت كنيد كه آن آخرت (مرگ) را به ياد شما مي‌آورد". در جواب مي‌گوييم: بديهي است اينكه اينگونه زيارت قبور كه انسان را به ياد مرگ و آخرت مي‌افكند در اين زيارتگاههاي پر جلال و جبروت و آراسته به انواع زينتهاي دنيا از ضرايح سيمين و گنبدها و نيز گلدسته هاي زرين و ايوانهاي طلا و آئينه كاري و فرشهاي گرانبها و لوسترها و شمعدانهاي زيبا، نه تنها خاصيت تذكر آخرت و ياد مرگ را ندارد، بلكه تماشاي آنها خود محرك قوي براي جمع آوري زينتها و توجه شديد به دنياست...)).

مؤلف در جاي ديگري فرمود:

((صرف نظر از نبودن چنين عملي در هيچ ديني و آئيني از شرايع حقة الهيه وعدم وجود چنين حكمي در كتاب وسنت سنيه‌ي اسلاميه، تاريخ مسلمين صدر اول وسيره‌ي نبويه نيز از وجود چنين عملي خالي وبي خبر است، تا جايي كه پس از گذشت بيش از سي يا چهل سال از رحلت رسول بزرگوار همين كه عايشه زوجه رسول خدا در زمان حكومت معاويه به زيارت قبر برادرش «عبد الرحمن بن أبي بكر» رفت مورد ملامت ونهي صحابه‌ي پيغمبر و مسلمانان قرار گرفت كه چرا مرتكب عملي شده‌است كه رسول خدا از آن نهي فرموده است!!.  پس اين عمل، در صدر اول هرگز اتفاق نيافتاده‌است وشعبي (ابو عمر وعامر بن شراحيل الكوفي متوفاي 104 هجري) كه خود از دانشمندان بزرگ اسلامي است و بيش از صد و پنجاه تن از صحابة رسول خدا را ديده‌است، و از آنان حديث اخذ كرده، به قول «ابن بطال» همواره مي‌گفت: لولا أن رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم نهى عن زيارة القبور لزرت قبر النبيّ صلى الله عليه وآله وسلم= اگر نه اين بود كه رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم از زيارت قبور نهي فرموده‌است من قبر پيغمبر صلى الله عليه وآله وسلم را زيارت مي‌كردم)).

آنگاه مؤلف فرمود كه براي تأييد اين معني و اثبات اين مدعا كه "زيارت قبور" در نظر شرع اسلام، امري ممدوح و مورد توجه نبوده و از حقايق شرعيه نيست، بلكه به دلالت روايات وارده مورد انكار وبرائت و بيزاري رسول مختار صلى الله عليه وآله وسلم و اصحاب بزرگوار آن حضرت در صدر اسلام بوده و لا أقل امري مأمور به نبوده‌است، اخباري و آثاري چند از كتب معتبره در اين مختصر از نظر خوانندگان منصف و صاحب نظر مي‌گذرانيم)).

بعد از اين مبحث آقاي قلمداران به بحث علت توجه به زيارت قبور و اهميت يافتن آن  و نيز به بحث احاديث باقيمانده از فرق ضاله و خسارت و خصومت احاديث با آيات قرآن مي‌پردازد. و در اين رابطه بحث مهمي در بيان ضعف روايات زيارت از كتب ائمه‌ي رجال ارائه كرد.

مرحوم قلمداران در آخر كتابش احاديثي كه از جانب پيغمبر و أئمه – عليهم السلام – در باب نهي از تعمير قبور وارد شده نقل فرمود.