ارواح انبياء و اولياء
پس از وفات
كجا هستند؟
به
مقتضاي آية ﴿وَنَفَخْتُ فِيهِ
مِنْ رُوحِي﴾ = «و در آن از روح
خويش دميدم»
(الحجر/29 و ص/72) روح مكان دارد
و مجرد از زمان و مكان
نيست و
اضافه به مكانياست
و مكان روح همان بدن دنيوي و يا قالب برزخياست
و بدن مَرْكَب روح است.
اين مطلب
روشن و محسوس است و
احتياجي به برهان
ندارد و اين
روح محدود, چون ذاتاً محدود
است صفات او
از علم و
هنر نيز محدود
است زيرا حدود عوارض همان حدود
معروض است و
زيادتر از آن
نيست.
پس روح موجود زنده
همه چيز را
نميداند و
از همه چيز و همه
جا مطلع
نيست, بلكه
به واسطة تحصيل علم, و يا
به واسطة وحي الهي ميتواند
اطلاعاتي حاصل كند چنانكه
خدا به رسول
خود فرموده: ﴿وَمَا
أُوتِيتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلاً﴾ =
از دانش
جز اندكي داده نشدهايد
(الاسراء/85), و
فرموده: ﴿وَلَا تَقْفُ مَا لَيْسَ
لَكَ بِهِ
عِلْمٌ ﴾ = از آنچه بدان علم
نداري پيروي مكن (الاسراء/36)، و
ميفرمايد: ﴿وَقُلْ رَبِّ زِدْنِي
عِلْماً﴾ = و بگو پروردگارا
بر دانشم
بيفزا (طـه/114)، و آيات بسيار
ديگر .
اين
در حالي است
كه در دنياست, و چون پس
از وفات از
بدن خارج و به قالب مثالي برزخي
وارد گردد از
حقيقت خود
خارج نميشود.
پس صالحين و
نيكان از
اينجا به
جايي ديگر
و به جهاني
عاليتر از
اين جهان و قالبي لطيفتر
ميروند. حق تعالي
فرموده: ﴿فَأَمَّا إِنْ كَانَ
مِنَ المُقَرَّبِينَ فَرَوْحٌ وَرَيْحَانٌ وَجَنَّةُ نَعِيمٍ﴾=
پس اگر محتضر از مقربين
باشد براي
او راحتي و ريحان پر نعمت
است (الواقعه/88
و89)، و همچنين فرموده: ﴿وَلَا
تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ الله أَمْوَاتاً
بَلْ أَحْيَاءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ فَرِحِينَ بِمَا
آَتَاهُمُ الله مِنْ فَضْلِهِ وَيَسْتَبْشِرُونَ بِالَّذِينَ
لَمْ يَلْحَقُوا بِهِمْ مِنْ خَلْفِهِمْ أَلَّا خَوْفٌ
عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ يَسْتَبْشِرُونَ بِنِعْمَةٍ
مِنَ الله وَفَضْلٍ وَأَنَّ اللهَ لَا يُضِيعُ أَجْرَ
المُؤْمِنِينَ ﴾ (آل عمران/169-171). در
اين آيات نكات و مطالبي است
كه انسان
را از
اوهام و خرافات ميرهاند,
از اين
رو توجه خوانندگان
را به
مطالب زير جلب ميكنم:
آيه
ميفرمايد:
البته گمان
مبر آنان
كه در راه
خدا كشته شدهاند,
مردهاند (اگر چه روح
از بدنشان
جدا شده و وفات كردهاند)
بلكه زندهاند
(در واقع به زندگي
بهتر و جاي
بهتري نائل شدهاند
و) نزد پروردگارشان
روزي داده
ميشوند, و
به آنچه خدا از فضل
خود به
ايشان عطا كرده
شادند ونسبت
به آنان
كه از
پس خودشان
بهايشان ملحق نشدهاند طلب
شادي ميكنند
كه نه
ترسي بدارند و
نه ايشان
را اندوهي
باشد, و خود
نيز با
نعمت و فضل الهي شادمانند, و
همانا خداوند اجر مؤمنين
را ضايع
نميكند.
جملة ﴿أَحْيَاءٌ
عِنْدَ رَبِّهِمْ﴾ = نزد پروردگار
شان زندهاند (آل عمران/ 169)
دلالت دارد
اگرچه طبق آيه ﴿كُلُّ مَنْ
عَلَيْهَا فَانٍ﴾ = همه فاني هستند
(الرحمن/26), وطبق آية ﴿إِنَّكَ مَيِّتٌ وَإِنَّهُمْ
مَيِّتُونَ﴾ = هم رسول خدا
صلى الله عليه وآله وسلم
و هم ديگران ميميرند
و از اين
دنيا ميروند (الزمر/30), ولي
مقربان الهي پس از
آنكه از
جهان فاني
رفتند, در نزد خدا به نعمت
هايي كه
كيفيت آن را
جز خدا نميداند نائل ميشوند,
و كفار و فجار نيز دچار
آلام خواهند شد.
حال
بايد ديد
﴿عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ ﴾ = نزد پروردگار
شان روزي ميخورند
(آل عمران/ 169) كجا
است؟ آنان
عند ربهم هستند
نه "عند الخلق" و
نه "عند القبر". پاسخ
اينكه عند الرب
كجا است؟
در آيهاي
است كه
ميفرمايد ﴿لَـهُمْ دَارُ
السَّلَامِ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَهُوَ وَلِيُّهُمْ ﴾ =
براي ايشان
دار السلام و خانة سلامتي است نزد
پروردگارشان
و او سرپرست
ايشان است (الأنعام/127) چنانكه
ميفرمايد: ﴿وَاللهُ يَدْعُو
إِلَى دَارِ السَّلَامِ﴾ = خدا نيكان
را به
سوي دار السلام فرا ميخواند
(يونس/25)، پس نزد پروردگار
غير از نزد مخلوق و غير
از نزد قبر و يا
دنياست, چنانكه
فرموده: ﴿مَا عِنْدَكُمْ يَنْفَدُ
وَمَا عِنْدَ الله بَاقٍ ﴾ = آنچه نزد
شماست تمام شدني
است و آنچه نزد پروردگار
است باقي ميباشد
(النحل/96)، و البته رزقي
كه ميخورند
رزق و طعام دنيايي
نيست(1).
بنابراين
رزقي كه خدا وعده كرده و
فرموده: ﴿عِنْدَ رَبِّهِمْ
يُرْزَقُونَ﴾ (آل عمران/ 169) همان رزق عالم باقي
است نه
رزق دنياي فاني چنانكه
فرموده : ﴿إِنَّ هَذَا
لَرِزْقُنَا مَا لَهُ مِنْ نَفَادٍ﴾ =
اين است رزق ما
كه تمام نميشود
(ص/54).
در قسمت
ديگري از
آيات فرموده: ﴿فَرِحِينَ بِمَا
آَتَاهُمُ الله مِنْ فَضْلِهِ﴾ = خوشند
به آنچه خدا
از فضل خود
به ايشان
عطا كرده و شادند (آل عمران/170)،
آنچه خدا از
فضلش داده دنيا
نيست, زيرا دنيا
را داشتند
و از ايشان
گرفته و جاي
وسيع تر و بهتري
به ايشان
ميدهد.
اما
كساني كه از
قرآن بيخبراند
خيال كردهاند
كه شهداء با
همين دنيا ارتباط دارند.
علاوه بر
اين جملة: ﴿يَسْتَبْشِرُونَ بِالَّذِينَ لَمْ
يَلْحَقُوا بِهِمْ مِنْ خَلْفِهِمْ﴾ = و نسبت
به آنانكه
از پس
خودشان به
ايشان ملحق نشده
اند طلب شادي ميكنند
(آل عمران/170) دلالت
دارد بر
اينكه شهداء به عالمي ميروند
كه خلف
ايشان و بازماندگانشان
از آنان
دورند و به
ايشان ملحق نشدهاند.
و اگر شهداء در همين دنيا بوده و نزد كسان
خود راه
داشتند, اين
جمله صحيح نبود. پس
آنان از
اهل دنيا جدا ميشوند.
و به علاوه
خدا در آخر آيات همة مومنين
را مشمول چنين
نعمتهاي
دانستـه و فرموده:
﴿وَأَنَّ الله لَا يُضِيعُ أَجْرَ المُؤْمِنِينَ﴾ = و همانا
خداوند پاداش
مؤمنين را
ضايع نميكند (آل عمران/170).
***
الهوامش:
(1) در
اين مورد در مبحث عالم برزخ
توضيحات بيشتري
خواهد شد.
