2- سخنان علي (ع) در وصف قرآن

امير مؤمنان علي عليه السلام در بسياري از موارد يارانش را بر مي‌انگيخت تا به قرآن كريم بپردازند و ارزش والاي قرآن را با بهترين بيان براي آنان روشن مي‌ساخت. در ميان دانشمندان اسلام هيچكس را نديده‌ايم كه همچون علي عليه السلام بتواند قرآن را وصف كند چرا كه قلب علي، آينه‌اي قرآن نما بود و عملش، ميوة درخت مبارك قرآن به شمار مي‌آمد. بنابر اين جا دارد كه ما در ستايش قرآن خاموشي گزينيم و سخن گفتن را به امام بزرگوار بسپاريم كه: "چون خورشيد درخشان برآيد، روشنى ستاره كيوان به چه كار آيد؟!" پس گوشِ هوش به سخناني بايد سپرد كه ديگران براي گفتاري فروتر از آن، بار سفر مي‌بندند!

علي عليه السلام فرمود: "خداوند، محمّد صلى الله عليه وآله وسلم را به حق فرستاد تا بندگانش را از پرستش بُت ها به عبوديّت خويش در آورد، و از فرمانبري شيطان به طاعت خود فرا خواند، با قرآني كه آنرا روشن و استواء ساخت تا بندگان خدا پس از جهالت به معرفت خداوندگار خود نايل آيند، و پس از عناد و انكار به اقرار و اثبات وي رسند. از اينرو خداوند سبحان در كتابش ـ بي آنكه ديده شود ـ بر بندگان خويش تجلّي كرد و بدانان نشان داد كه چگونه در كيفر مجرمان شتاب نمي‌ورزد؟ و چگونه كساني را مورد عفو قرار مي‌دهد؟ و چگونه قدرت نمايي مي‌كند؟ و ايشان را از قهر خود بيمناك ساخت و نشان داد كه چگونه آيات خويش را پديد آورده است؟ و چگونه سركشان را با كيفرها از ميان برداشته است؟ و كساني را (كه در خور عقوبت بودند) از روي زمين درو كرده است؟ و چگونه (به بندگانش) روزي بخشيده و آنها را هدايت نموده و بديشان عطا فرموده است...............".

باز از علي عليه السلام آمده كه فرمود: "بدانيد اين قرآن، نيكخواهي است كه خيانت نمي‌ورزد، و هبري است كه گمراه نمي‌كند، و سخن سرايي است كه دروغ نمي‌گويد، و هيچكس همنشين اين قرآن نشد مگر آنكه با فزوني و كاستي از كنارش برخاست، فزوني در هدايت و كاستي در كوري و ضلالت! و بدانيد كه هيچكس (در امر دين) پس از قرآن به چيزي نياز ندارد و پيش از قرآن بي نياز نيست، بنابر اين درمان دردهاي خود را از قرآن بجوييد، و در سختي و گرفتار يتان از آن ياري بخواهيد زيرا در قرآن، درمان بزرگترين دردها كه همان كفر و نفاق وكژروي و گمراهي باشد، آمده است. پس بوسيله آن از خداوند مسئلت كنيد، و با محبت قرآن به خدا توجّه نماييد و آنرا مايه در خواست از خلق قرار مدهيد كه بندگان خدا با هيچ دستاويزي مانند قرآن، بسوي خدا روي نياورده اند وبدانيد كه قرآن شفاعتگري است كه شفاعتش پذيرفته مي‌شود (هر كس بدان عمل كند، نجات مي‌يابد) و سخن گويي است كه سخنش تصديق مي‌گردد..............".

و نيز علي عليه السلام فرمود: "بر شما باد تا به كتاب خدا باز گرديد كه رشته استوار و نور آشكار است، درمان سودمند (دردها) و سيراب كننده تشنگان (معرفت) است. هر كس بدان چنگ در زند، از گناه مصون ماند و هر كس بدان آويزد (از عذاب) رهايي يابد، كژي و نادرستي در قرآن راه نيابد تا كارش به اصلاح انجامد، و به انحراف و بيراهه نرود تا ماية پوزش خواهي در آن فراهم آيد! بازخواني فراوان و شنيدن مكرّر، آنرا كهنه نسازد، هر كس بدستاويز قرآن سخن گويد براستي تكلّم نموده و هر كس آنرا بكار بندد از ديگران پيشي گرفته است".

همچنين علي عليه السلام فرمود: "خداوند پاك هيچكس را به چيزي همانند قرآن اندرز نداده است زيرا كه قرآن، رشته استوار الهي وپيوند دهنده امين او است، مايه بهار دلها و سرچشمه دانش است، چيزي جز قرآن، دل را جلا ندهد (و زنگار از آن پاك نكند) ..........".

و نيز علي عليه السلام فرمود: قرآن، هم فرمانده‌است وهم باز دارنده، هم خاموش است و هم گويا! حجّت خدا بر مردم است كه بر اساس آن از ايشان پيمان گرفته و آنها را در گروِ (ايمان و عمل) بدان قرار داده‌است، نور آنرا تمام نموده و دين خود را بدان كامل گردانده است، و روان پيامبرش را بر گرفت در حاليكه از رساندن احكام هدايت به مردم بوسيلة قرآن فراغت يافته بود".

و نيز علي عليه السلام فرمود: "اين قرآن است! از آن بخواهيد تا سخن گويد و سخن از آن نخواهيد شنيد(15)! ولي من از آن شما را خبر مي‌دهم: بدانيد كه در قرآن دانشِ رويداد‌هاي آينده (همچون رستاخيز ......) و سخن از حوادث گذشته (همچون احوال پيامبران سَلَف......) و داروي دردهاي شما و ماية نظم كارهايتان آمده است".

و نيز علي عليه السلام فرمود: "قرآن را فرا گيريد كه بهترين سخنان است و در آن بيانديشيد كه بهار دلها‌است و از نور آن درمان بجوييد كه مايه بهبودي سينه ها است و به نيكويي آن را بخوانيد كه سودمندترين حكايتها است".

و نيز علي عليه السلام فرمود: "كتاب خدا در ميان شما است، سخن گويي است كه زبانش خسته نمي‌شود و خانه‌اي است كه بنيادش و يران نمي‌گردد و عزّتي است كه يارانش شكست نمي‌خورند".

و همچنين علي عليه السلام فرمود: " در قرآن خبر از پيشينيانتان و پيشگويي از آيندگانتان و داوري در ميانتان آمده است".

و نيز علي عليه السلام فرمود: "ظاهر قرآن زيبا و شگفت آور و باطنش ژرف است، شگفتيهاي آن تمام نشود و امور حيرت انگيزش پايان نپذيرد و تاريكيها جز بدان بر طرف نگردد".

***

الهوامش:

(15) سخن گفتن قرآن، دلالت آن بر مراد و مقصود پروردگار است (نه نطق ظاهري) و البته اهل تدبّر در قرآن، با اين منطق آشنايي دارند (نه همه كس)!.