18- در بارة آية شريفة: وَمَا كَانَ الله لِيُعَذِّبَهُمْ وَأَنتَ فِيهِمْ وَمَا كَانَ الله مُعَذِّبَهُمْ وَهُمْ يَسْتَغْفِرُونَ(58)

سيد رضي در «نهج البلاغه» گويد كه ابو جعفر باقر (ع) از  امير مؤمنان علي (ع) حكايت نموده كه فرمود:

«در زمين دو چيز ماية امان از عذاب خدا بود (اينك) يكي از آندو برداشته شده، پس ديگري را دريابيد و بدان چنگ زنيد. اما آن اماني كه برداشته شده، رسول خدا - صلى الله عليه وآله وسلم- است و آن اماني كه باقي مانده، استغفار (يعني آمرزش خواهي از خدا) است (بدليل آنكه) خداي بزرگ مي‌فرمايد:

خدا آنها را به هنگامي كه تو در ميانشان بودي عذاب نمي كرد و (نيز) خدا عذاب كنندة آنها نبود، در حاليكه از او آمزرش مي‌خواستند.»

سيد رضي (در ذيل اين عبارت) گفته است: اين سخن از بهترين نمونه‌هاي استخراج معاني و از دريافت‌هاي لطيف است(59).

نويسنده گويد: سبط ابن الجوزي در «تذكرة الخواصّ» و شيخ طبرسي در «مجمع البيان» نيز اين سخن را از علي عليه السلام گزارش نموده اند و ابو جعفر طبري همانند اين استنباط لطيف را در تفسيرش از ابن عباس (رض) نقل نموده و مي‌نويسد:

«ابن عباس گفته است: در ميان مسلمانان دو امان وجود داشت: پيامبر خدا صلى الله عليه وآله وسلم و استغفار، پيامبر از ميان ما رفت و استغفار مانده است(60)»

آنچه بيشتر بنظر مي‌آيد اينست كه ابن عباس اين سخن را از  امير مؤمنان علي (ع) گرفته زيرا از او روايت كرده اند كه گفت:

«آنچه از تفسير قرآن فرا گرفته ام، از علي ابن ابي طالب است(61)».

بنا بر اين ما بايد در اين روزگار كه پيامبر خدا - صلى الله عليه وآله وسلم- را نمي‌يابيم، به خداوند يكتا پناه بريم و از او براي گناهانمان آمرزش بخواهيم بدين اميد كه ما را بخشوده و در سايه‌هاي امن و رحمتش جاي دهد.

***

الهوامش:

(58) سورة انفال: 33.

(59) به نهج البلاغه، كلمات قصار، شمارة 88 نگاه كنيد. 

(60) به تفسير جامع البيان، اثر طبري، جزء نهم، ص235 بنگريد.

(61) به تفسير المحرر الوجيز، اثر ابن عطية اندلسي، ج1، ص 18 نگاه كنيد.